Chia sẻ rủi ro doanh thu ở dự án PPP: Nhà nước lấy nguồn nào?

https://diaoc.thesaigontimes.vn/296716/chia-se-rui-ro-doanh-thu-o-du-an-ppp-nha-nuoc-lay-nguon-nao.html

Lan Nhi
Thứ Hai, 11/11/2019, 18:22
(TBKTSG Online) – Dự luật đầu tư theo phương thức đối tác công- tư (PPP) lần đầu được trình ra trước Quốc hội đã đề xuất cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu giữa nhà nước và nhà đầu tư. Đây được xem là “cánh cửa” nhằm thu hút các nhà đầu tư ngoại vào dự án hạ tầng.

Các dự án PPP theo hình thức xây dựng-chuyển giao (ảnh) thời gian tới sẽ có nhiều thay đổi về cơ chế quản lý của nhà nước. Ảnh:TL

Chính phủ chia sẻ hụt thu, doanh nghiệp chia sẻ tăng thu

Trong tất cả các lần góp ý của các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam xung quanh cơ chế đầu tư vào dự án PPP, các nhà đầu tư đều đề nghị Chính phủ phải có cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu giữa Nhà nước và nhà đầu tư. Nếu không, một dự án PPP kéo dài hàng chục năm, rủi ro chính sách và các rủi ro khác có thể làm nhà đầu tư e ngại.

Dự luật PPP lần thứ nhất được trình ra trước Quốc hội hôm 11-11 cũng chính thức đưa cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu giữa nhà nước và nhà đầu tư và dự luật (điều 77). Trong đó quy định: cơ chế áp dụng, các biện pháp chia sẻ rủi ro về doanh thu trong khuôn khổ hợp đồng bao gồm điều chỉnh mức giá, phí hoặc thời hạn hợp đồng.
Đối với các dự án PPP do Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư, sau khi đã thực hiện đầy đủ các biện pháp trong khuôn khổ hợp đồng như nêu trên nhưng chưa bảo đảm được mức doanh thu cần thiết để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh của dự án (làm ảnh hưởng lớn đến việc cung cấp dịch vụ công cho người dân).

Qua đó, chính phủ đề xuất áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro với 2 nội dung. Cụ thể, Chính phủ cam kết chia sẻ với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án không quá 50% phần hụt thu giữa doanh thu thực tế và doanh thu cam kết tại hợp đồng. Nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án cam kết chia sẻ với Chính phủ không thấp hơn 50% phần tăng thu giữa doanh thu thực tế và doanh thu cam kết tại hợp đồng.

Tuy nhiên, khi Bộ trường Bộ KH-ĐT Nguyễn Chí Dũng đưa vấn đề này ra Quốc hội hôm 11-11, có ý kiến đề nghị nghiên cứu việc áp dụng cơ chế này cho tất cả các dự án PPP. Vì dự luật chỉ quy định cơ chế chia sẻ rủi ro đối với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ, không áp dụng với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác. Ngoài ra, dự thảo Luật chưa làm rõ được nguồn để xử lý các rủi ro liên quan đến cơ chế này: nguồn này có được bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn hay trích từ quỹ tích lũy trả nợ đã được quy định tại Luật Quản lý nợ công?

Một số ý kiến không nhất trí về cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu, bởi lẽ việc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP đã được thực hiện thông qua đấu thầu, việc kinh doanh của nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án PPP phải tuân thủ nguyên tắc thị trường.

Theo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế, phần lớn các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài đều mong muốn có cơ chế bảo lãnh về doanh thu của Chính phủ trong quá trình triển khai thực hiện các dự án PPP. Tuy nhiên, việc cấp bảo lãnh của Chính phủ đối với các dự án này sẽ được điều chỉnh bởi quy định của Luật Quản lý nợ công và có thể tạo tâm lý trông chờ từ phía các nhà đầu tư. Do đó, cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu giữa hai bên (công và tư) trong thực hiện dự án PPP là giải pháp có thể xem xét áp dụng nhằm hài hòa lợi ích của các bên. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên trong thực hiện dự án PPP với vai trò là các đối tác trong hợp đồng PPP.

Để xử lý các rủi ro liên quan đến cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu, bảo đảm tính công khai, minh bạch của dự án luật, ủy ban đề nghị Chính phủ quy định cụ thể hơn về cơ chế chia sẻ rủi ro này, cũng như quy định rõ hơn về cơ chế áp dụng đối với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của bộ, ngành, địa phương. Nhất là phải xác định được nguồn để xử lý các rủi ro liên quan đến cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu ngay tại dự thảo luật.

Ngoài ra, Quốc hội cũng yêu cầu tiếp tục rà soát các quy định khác tại dự thảo luật, tránh tình trạng quy định chung chung như “theo quy định của pháp luật”, “các nội dung cần thiết khác”… gây khó khăn trong thực tế triển khai.

Quy mô vốn tối thiểu của dự án PPP là 200 tỉ đồng

Dự luật đưa ra quy định một dự án đầu tư PPP phải có tổng mức đầu tư tối thiểu là 200 tỉ đồng. Việc quy định tổng mức đầu tư tối thiểu của dự án nhằm tránh việc đầu tư dàn trải và xác định ưu tiên đầu tư cho những dự án cần nguồn lực lớn, quan trọng nhằm thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo đó, Chính phủ nhận định tính chất hợp đồng PPP là dài hạn, chi phí chuẩn bị đầu tư một dự án PPP khá cao, đồng thời muốn hấp dẫn các nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nước ngoài thì cần dự án có quy mô đủ lớn. Vì vậy quy định quy mô dự án tối thiểu nhằm thu hút các nhà đầu tư có năng lực tài chính thực sự, định hướng đầu tư các dự án PPP có quy mô vốn đủ lớn đối với các lĩnh vực hạ tầng trọng tâm.

Mặt khác, hạn chế các dự án quy mô nhỏ, dẫn đến đầu tư dàn trải, phân tán nguồn lực. Các dự án có quy mô nhỏ hơn hạn mức này có thể lựa chọn các phương thức khác với thủ tục đơn giản hơn (xã hội hóa trong lĩnh vực y tế, giáo dục; đầu tư tư nhân…), theo đó vẫn bảo đảm được cơ hội thu hút vốn đầu tư tư nhân cho các dự án quy mô nhỏ ở địa phương.

Ủy ban Kinh tế cho rằng việc quy định quy mô tổng mức đầu tư tối thiểu của dự án PPP để áp dụng phương thức đầu tư PPP là cần thiết nhằm ưu tiên đầu tư PPP đối với các dự án quan trọng. Điều này nhằm mục đích khuyến khích thu hút nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân thuộc các lĩnh vực được xác định, nhằm tránh tình trạng đầu tư tràn lan, không kiểm soát được rủi ro. Do các dự án PPP còn liên quan đến các nghĩa vụ từ phía khu vực công như bảo đảm đầu tư, cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu…

Việc áp dụng quy mô tổng mức đầu tư tối thiểu của dự án PPP đối với các lĩnh vực khác nhau là phù hợp. Tuy nhiên, phải quy định cụ thể quy mô tổng mức đầu tư tối thiểu đối với các lĩnh vực cũng như làm rõ hơn căn cứ, cơ sở của việc quy định quy mô tổng mức đầu tư tối thiểu của dự án PPP tại dự thảo luật vì chưa có căn cứ nào để đưa ra tổng mức đầu tư 200 tỉ đồng.

Rất nhiều ý kiến đại biểu cho rằng cần thận trọng với việc chỉ định thầu đối với các dự án PPP. Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều nhà đầu tư, nhà thầu được chỉ định có nguồn lực hạn chế, dẫn đến những vi phạm trong quá trình thực hiện, vận hành và khai thác công trình, gây thất thoát và giảm hiệu quả đầu tư. Việc triển khai các dự án PPP thường chậm tiến độ, đội vốn, thất thoát, lãng phí, tiêu cực là do các quy định về điều kiện lựa chọn nhà đầu tư, hồ sơ đấu thầu, các điều khoản trong hợp đồng PPP thiếu chặt chẽ. Vì vậy cần phải làm chặt chẽ lại, cùng với đó đề nghị bổ sung quy định cụ thể các tiêu chí đánh giá năng lực tài chính của nhà đầu tư, chẳng hạn nghiên cứu quy định mức vốn chủ sở hữu phù hợp với tính chất, đặc điểm của từng nhóm dự án.

Ủy ban Kinh tế đề nghị việc lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP cần phải được thực hiện thông qua đấu thầu cạnh tranh, công khai, minh bạch theo quy định của pháp luật, hạn chế tối đa việc chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế để tránh rủi ro về lợi ích nhóm, lãng phí, thất thoát, giảm tính cạnh tranh và lựa chọn nhà đầu tư không có đủ năng lực thực hiện dự án. Do đó, thu hẹp các trường hợp chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế tại dự thảo luật là quan trọng nhất.

Doanh nghiệp chỉ được thành lập để thực hiện dự án PPP

Quy định của dự luật PPP là chỉ thành lập doanh nghiệp nhằm mục đích duy nhất là thực hiện dự án theo hợp đồng với mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần và được phát hành trái phiếu doanh nghiệp để huy động vốn thực hiện dự án PPP.

Quốc hội cho rằng dự án PPP thường đặt ra yêu cầu bảo đảm đầu tư, bảo lãnh từ phía khu vực công. Do đó việc quy định doanh nghiệp dự án PPP được thành lập chỉ nhằm mục đích duy nhất là thực hiện dự án PPP theo hợp đồng là phù hợp. Điều này hướng đến việc tránh những rủi ro do việc không tập trung đầu tư dự án và không nên làm những việc khác để dàn trải.

Tại Điều 73 của dự thảo luật cũng đã quy định về việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp dự án PPP. Tuy nhiên, Quốc hội tỏ ra rất thận trọng, yêu cầu rà soát quy định về việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Ngoài ra, các nội dung khác có liên quan phù hợp với quy định tại Luật Doanh nghiệp và Luật Chứng khoán (sửa đổi), bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật cũng như nghiên cứu, đề xuất cụ thể quy định về nội dung, yêu cầu, điều kiện, thủ tục thực hiện phát hành trái phiếu doanh nghiệp dự án PPP.

Chính phủ bảo lãnh đối với dự án PPP quan trọng

Dự luật sẽ cho phép Chính phủ bảo lãnh đối với các dự án PPP quan trọng thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội và Thủ tướng. Tuy nhiên phải có các quy định về bảo đảm cân đối ngoại tệ, bảo đảm cam kết thực hiện nghĩa vụ, bảo đảm nghĩa vụ cung cấp nguyên liệu đầu vào chủ yếu. Đồng thời phải xây dựng được cơ chế đánh giá, theo dõi và quản lý các nghĩa vụ nợ dự phòng, rủi ro tài khóa tiềm ẩn, trong bối cảnh số lượng dự án PPP và tích lũy vốn PPP sẽ tăng lên đáng kể vì quy định này vì Chính phủ không thể bảo lãnh dự án tràn lan.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s